Tags

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

nobody-pic

Hoe weet je dat je niemand bent? Dat kun je niet weten. Dat IS. Om iets te weten moet er eerst iemand zijn. Als je niemand bent is er noch weten noch niet-weten. No Problem. De problemen komen er pas wanneer gezegd wordt  dat je beter zou moeten weten. Je verstand gebruiken. Wie moet dat dan gaan doen? Je begrijpt er niets meer van. En het was allemaal zo eenvoudig! Zo simpel, speels en vrolijk! Waarom moet het nu plots zo moeilijk?

Een identiteit, wat is dat? Er was  niet eens het gevoel iemand te zijn en dat was niet goed of niet slecht, dat was zoals het was. Pas in de omgang met anderen, leek een identiteit van levensbelang.  Zonder identiteit kon je niet meer overleven. Het voelde heel bedreigend, beangstigend. Je was mensenschuw, eenzelvig.

Je werd acteur en de tekst werd vanzelf aangeleverd. Als je hem maar lang genoeg herhaalde, werd hij je identiteit. Het werd een rol met een bedrieglijke veiligheid: je kon er immers altijd uitvallen. Het leek of je vals speelde, je zat de boel te belazeren! Je deed gewoon alsof man! En je wist het nog ook! Een schande! Hoe kon iemand mij nu nog ooit graag zien? Ik deed alsof en ik wist dat ik alsof deed. Tegelijkertijd! Was ik werkelijk de enige die dat zag? Had niemand dat dan door? Neen, niemand had het door omdat ze helemaal in hun eigen rol opgingen!

Hun identificatie was totaal. Zij wàren iemand, ik speelde iemand. Hoe dom, die rol zo ernstig te nemen! Hoe hield je zoiets vol? Ik alvast niet zo heel erg lang. En precies omdat het mij zoveel moeite kostte, was ik liefst alleen, op mezelf. Er alleen maar zijn voelde heel bevrijdend. Er was geen angst of twijfel. Er waren geen vragen.

Waarom doe je dat nu? Zie je niet dat je totaal verkeerd bezig bent? Je helpt jezelf en iedereen en alles in de vernieling! Gebruik toch je verstand man, doe een beetje volwassen! En de paniek sloeg als de bliksem toe: hoe doe je dat, volwassen zijn? En waarom volwassen zijn? Volwassen zijn is veel te serieus, er is niks aan. Volwassenen doen gewichtig en lijken verbazend zeker van zichzelf. Ze menen het allemaal zo erg! En vooral dat laatste maakte me bang. Doodsbang.

Het blijft me een raadsel: waarom gelooft iedereen zo sterk in zijn rol ondanks alle miserie die ze zich daarmee op de hals halen? Ze stellen zich eerst een doel en gaan dat vervolgens proberen te bereiken. He?!? Soms lukt het en dan lijken ze even tevreden maar meestal lukt het niet en voelen ze zich verschrikkelijk ongelukkig. Het leven is onrechtvaardig! Het is niet eerlijk! En ze hadden het zich allemaal zo anders voorgesteld. En ‘voorstellen’ is precies wat ze doen: ze geven een voorstelling, ze voeren een toneelstuk op.

Het gebeurde zelden dat ik mijn rolmasker, mijn persona, durfde af te zetten. Maar meestal viel dat niet in goede aarde. Het hing een beetje van het moment af. Had men het gevoel dat ik te beklagen viel, dan bleven zij in hun rol bevestigd en was het ok. Maar doorgaans was ik voor hun te direct, te arrogant en al helemaal te confronterend. Ze keken in de spiegel die ik hun voorhield en de rol die ze speelden lag plots akelig bloot. De onzekerheid, de angst sloeg in alle hevigheid toe en omdat ze helemaal niet van plan waren die rol, die houvast ook maar een moment op te geven, gingen ze snoeihard in de verdediging.  Ze wilden van geen wijken weten omdat opgave van hun rol gelijk stond met de dood.

Er is geen angst voor de dood als er niet iemand is. Daar hadden ze echter geen oren naar want zij waren overtuigd iemand te zijn. Ze hadden niet voor niets al die moeite gedaan om iemand te worden. Elke overgave hield onvermijdelijk het in elkaar storten van hun wereld in. Letterlijk. En dan wachtte hun de Grote Onzekerheid: Wie ben ik?

Wie ben ik?

Met negentien was de druk zo hoog dat ik mij wanhopig afvroeg waarom ik in hemelsnaam geboren was? De meesten stellen zich pas vragen in het oog van de dood. Waartoe dient dit alles? Wat heeft het voor zin? Waarom, waarom?  Maar het leven stelt geen vragen. Er zijn ook geen antwoorden. Het is niet het leven dat ondraaglijk is, het is de rol die je speelt. Dat is de ondraaglijke lichtheid van het bestaan.

Als je denkt dat je iemand bent, dan heb je ook wat te verdedigen. Dan moet je vechten voor je rechten. Leven wordt dan een opgave, een taak. Maar als je rechten hebt, heb je meteen ook plichten. Verplichtingen om na te komen. Je draagt verantwoordelijkheid. En dat is een zware last. Als je niet eens weet dat je iemand bent, speelt dit allemaal niet. Dan is er louter spel, avontuur. Een spel dat je met overgave speelt, in vol enthousiasme.

Voor het kind is leven één grote speeltuin. Het blijft nergens bij stilstaan maar geniet met volle teugen. Er is pijn en verdriet maar er is ook vreugde en plezier. De pijn is snel vergeten want er is altijd wel iets nieuws te beleven. Het gaat onvermoeid door. Maar als je denkt dat dit jouw leven is, slaat de beperking toe. Er is haast bij! Je moet vooruit! Je hebt de tijd niet meer om te genieten van wat er is. Het leven is veel te kort, straks is het voorbij. Die angst voor het einde maakt je leven tot een hel. Je wilt alles begrijpen en vasthouden. Je gaat je leven inkapselen, inkaderen, omlijsten. Je stopt het in een cel. Een kale, zielloze cel vol dode herinneringen.

Ik heb dit nooit verstaan. Het heeft altijd heel ver van mij gestaan.  Men zegt dat ik wereldvreemd ben. Vreemd aan de wereld. Dat is zo en zal altijd zo zijn; het is nooit anders. Ik schuw hem, die wereld der volwassenen, zo veel ik kan. Daar is moed voor nodig. De moed om jezelf te zijn. Er zijn geen regels en voorschriften om gewoon jezelf te zijn. Er is moed voor nodig om niet te weten hoe het moet.

Want Leven is geen kwestie van moeten. Het is een ont-moeten.

Het is een zijn.

Een gebeuren.

Een happening.

Advertisements